TRİSODYUM SİTRAT DİHİDRAT
Trisodyum Sitrat Dihidrat, sitrik asidin üç karboksilik grubunun sodyumla tamamen nötralize edilmesiyle elde edilen, kristal yapısında iki molekül su taşıyan tribazik sitrat tuzudur. Sodyum Sitrat Dihidrat, E331(iii) ve sitrik asit trisodyum tuzu dihidrat adlarıyla da bilinen bu çok işlevli hammadde, pH kontrolü, tamponlama, metal iyonlarını bağlama ve emülsifikasyon düzenleme amacıyla kullanılır.
Gıda ve içecek üreticileri Trisodyum Sitrat Dihidratı asitlik düzenleyici ve emülsifiye edici tuz olarak değerlendirirken, deterjan formülatörleri kalsiyum ve magnezyum iyonlarını kontrol eden suda çözünür bir builder olarak kullanır. Farmasötik, kişisel bakım ve teknik uygulamalarda ise seçilecek kalite sınıfı, saflık kriterleri ve dokümantasyon paketi son kullanım amacına göre belirlenmelidir.
TRİSODYUM SİTRAT DİHİDRAT NEDİR?
Trisodyum Sitrat Dihidrat, sitrik asidin tamamen nötralize edilmiş sodyum tuzunun hidratlı formudur. “Dihidrat” ifadesi, her bir trisodyum sitrat biriminin kristal kafesinde iki molekül su bulunduğunu gösterir.
Ürün genellikle sitrik asidin yüksek saflıktaki sodyum hidroksit veya sodyum karbonatla nötralize edilmesi, çözeltinin saflaştırılması ve kontrollü kristalizasyonu yoluyla üretilir. Elde edilen beyaz kristaller veya kristal toz, suda kolaylıkla çözünür ve hafif tuzlu bir tat profili gösterir.
Trisodyum Sitrat Dihidrat sitrik asitle aynı madde değildir. Sitrik asit doğrudan asitliği yükseltip pH’ı düşürürken trisodyum sitrat, tamamen nötralize edilmiş yapısı nedeniyle daha çok pH düzenleme, tamponlama, mineral iyonlarını yönetme ve protein sistemlerini stabilize etme amacıyla tercih edilir.
TEMEL KİMYASAL KİMLİK
Ürün adı: Trisodyum Sitrat Dihidrat
Yaygın Türkçe adı: Sodyum Sitrat Dihidrat
İngilizce adı: Trisodium Citrate Dihydrate
Kimyasal adı: Trisodyum 2-hidroksipropan-1,2,3-trikarboksilat dihidrat
Diğer kimyasal adı: Sitrik asit trisodyum tuzu dihidrat
CAS numarası: 6132-04-3
EC / EINECS numarası: 200-675-3
Gıda katkı maddesi numarası: E331(iii)
INS numarası: INS 331(iii)
Moleküler formül: C6H5Na3O7·2H2O
Molekül ağırlığı: 294,10 g/mol
Kimyasal grubu: Organik karboksilat tuzları; sitratlar
Teorik sodyum içeriği: Yaklaşık %23,45
Teorik kristal suyu içeriği: Yaklaşık %12,25
TRİSODYUM SİTRAT DİHİDRAT SİNONİMLERİ
Trisodyum Sitrat Dihidrat
Sodyum Sitrat Dihidrat
Sodyum Sitrat Tribazik Dihidrat
Tribazik Sodyum Sitrat Dihidrat
Sitrik Asit Trisodyum Tuzu Dihidrat
Trisodyum 2-Hidroksipropan-1,2,3-Trikarboksilat Dihidrat
Sodium Citrate Dihydrate
Trisodium Citrate Dihydrate
Sodium Citrate Tribasic Dihydrate
Citric Acid Trisodium Salt Dihydrate
E331(iii)
E 331 iii
INS 331(iii)
“Sodyum sitrat” ifadesi ticari kullanımda çoğu zaman Trisodyum Sitrat Dihidrat için kullanılır. Ancak sodyum sitrat ailesinde monosodyum sitrat ve disodyum sitrat da bulunduğundan satın alma siparişinde tam kimyasal adın, CAS 6132-04-3 numarasının ve hidrat formunun belirtilmesi gerekir.
FİZİKSEL VE KİMYASAL ÖZELLİKLER
Görünüm: Beyaz kristal toz, granül veya renksiz kristaller
Koku: Pratik olarak kokusuz
Tat: Hafif tuzlu; kullanım oranına bağlı olarak alkali algı oluşturabilir
Suda çözünürlük: Kolaylıkla çözünür
Etanolde çözünürlük: %96 etanolde pratik olarak çözünmez
Molekül ağırlığı: 294,10 g/mol
5% sulu çözeltide tipik pH: Yaklaşık 7,5–9,0
Kristal suyu: İki molekül su
Tipik su veya kurutma kaybı: Kalite standardına bağlı olarak çoğunlukla %11–13 aralığında
İyonik yapı: Üç sodyum katyonu ve bir sitrat anyonu
Isıl davranış: Isıtma sırasında önce kristal suyunu kaybeder; kuvvetli ısıtmada bozunma meydana gelir
Reaktivite: Normal depolama koşullarında düşük reaktiviteye sahip kararlı bir sitrat tuzudur
Tane büyüklüğü: Üretici ve ürün tipine göre ince kristal, kristal toz veya granül
Tane boyutu, dökme yoğunluğu, sıkıştırılabilirlik ve akış özellikleri molekülün değişmez özellikleri değildir. Tablet, kuru karışım veya otomatik dozaj uygulamalarında kullanılacak ürünün granülasyonu ilgili TDS ve ürün spesifikasyonu üzerinden kontrol edilmelidir.
TRİSODYUM SİTRAT DİHİDRAT MOLEKÜLER DÜZEYDE NASIL ÇALIŞIR?
Trisodyum Sitrat Dihidrat suya eklendiğinde sodyum iyonlarına ve sitrat iyonuna ayrışır. Sitrat iyonunda bulunan üç negatif yüklü karboksilat grubu; kalsiyum, magnezyum, demir ve diğer çok değerli metal iyonlarıyla etkileşebilecek birden fazla bağlanma noktası oluşturur.
Bu moleküler yapı, trisodyum sitratın sekestran ve şelatlayıcı davranışının temelidir. Sitrat iyonu belirli metal iyonlarını çözünür kompleksler hâlinde tutarak çökelme, mineral film, protein agregasyonu, sabun taşı oluşumu ve metal kaynaklı formülasyon bozulmalarını sınırlayabilir.
Bağlama kapasitesi sabit değildir. Ortam pH’ı, sıcaklık, metal konsantrasyonu, su sertliği ve formülde bulunan diğer kompleks yapıcı maddeler gerçek performansı belirler. Bu nedenle Trisodyum Sitrat Dihidratın EDTA, GLDA veya MGDA gibi kuvvetli şelatlayıcılarla her koşulda aynı sonucu vereceği varsayılmamalıdır.
MOLEKÜLER TAMPONLAMA MEKANİZMASI
Trisodyum sitrat, sitrik asidin eşlenik bazıdır. Sitrik asit ve trisodyum sitrat aynı formülde uygun oranda kullanıldığında, dışarıdan gelen sınırlı miktardaki asit veya bazın pH üzerinde oluşturacağı ani değişimi azaltan sitrat tampon sistemi meydana gelir.
Bu mekanizma içecek, gıda, kozmetik ve farmasötik formüllerde daha kontrollü bir pH profili kurulmasına yardımcı olur. Ancak istenen pH yalnızca Trisodyum Sitrat Dihidrat miktarına bakılarak belirlenemez; sitrik asit oranı, proses suyu, proteinler, mineraller ve diğer iyonik bileşenler birlikte değerlendirilmelidir.
TRİSODYUM SİTRAT DİHİDRAT HANGİ PROBLEMLERİ ÇÖZER?
Üretim veya depolama sırasında meydana gelen pH dalgalanmalarını sınırlandırır.
Sitrik asidin oluşturabileceği aşırı keskin ekşiliğin dengelenmesine yardımcı olur.
Kalsiyum ve magnezyum kaynaklı çökelme riskini azaltabilir.
Sert su iyonlarının deterjan yüzey aktif maddeleri üzerindeki olumsuz etkisini sınırlandırır.
İşlenmiş peynirde proteinlerin yeniden düzenlenmesine ve yağ-su sisteminin kararlı hâle gelmesine katkı sağlar.
Peynir soslarında serbest yağ ayrılması ve heterojen doku riskinin kontrolüne yardımcı olur.
Metal iyonlarının bazı renk, aroma veya hassas formül bileşenleriyle istenmeyen etkileşimini azaltabilir.
Temizlik ürünlerinde mineral film ve yüzey kalıntısı oluşumunu sınırlandıran builder sistemini destekler.
Sıvı ve yarı katı ürünlerde hedef pH’ın daha tutarlı korunmasına katkıda bulunur.
Trisodyum Sitrat Dihidrat çok işlevli bir yardımcı madde olmasına rağmen tek başına koruyucu, dezenfektan veya her tür kireci çözen güçlü bir temizlik aktifi değildir. Ürünün sağlayacağı fayda, formülün tamamı ve proses koşulları içinde değerlendirilmelidir.
GIDA SEKTÖRÜNDE TRİSODYUM SİTRAT DİHİDRAT KULLANIMI
Gıda sınıfı Trisodyum Sitrat Dihidrat E331(iii); asitlik düzenleyici, tamponlayıcı, emülsifiye edici tuz ve sekestran olarak kullanılabilir. Ürünün işlevi, gıdanın türüne göre lezzet dengesi kurmaktan protein ve mineral davranışını düzenlemeye kadar değişebilir.
Başlıca gıda uygulamaları şunlardır:
İşlenmiş peynir ve peynir sosları
Süt bazlı ürünler
Gazlı ve gazsız içecekler
Toz içecek karışımları
Şekerleme ürünleri
Reçel ve jöleler
Meyve preparatları
Dondurma ve dondurulmuş tatlılar
Jelatin bazlı ürünler
Sos ve çeşniler
Beslenme ürünleri
Gıda takviyesi formülasyonları
Trisodyum Sitrat Dihidratın kullanım miktarı için bütün gıdalara uygulanabilecek tek bir dozaj bulunmaz. Ürün kategorisi, hedef pH, sitrik asit seviyesi, mineral yükü, duyusal profil ve satış yapılacak ülkedeki mevzuat birlikte dikkate alınmalıdır.
İŞLENMİŞ PEYNİRDE TRİSODYUM SİTRAT DİHİDRAT NE İŞE YARAR?
İşlenmiş peynir üretiminde bulunan kazein proteinleri, kalsiyumun da katkısıyla birbirine bağlı bir protein ağı oluşturur. Bu yapı yeterince düzenlenmediğinde yağ ve su homojen biçimde tutulamaz; eritme sırasında serbest yağ, topaklanma veya düzensiz doku ortaya çıkabilir.
Sitrat iyonları kazein sistemindeki kalsiyumun bir kısmıyla etkileşime girerek protein ağının yeniden düzenlenmesine yardımcı olur. Daha iyi hidrate olan ve dağılan kazeinler yağ ile su arasındaki ara yüzeyi destekler; böylece daha düzgün eriyen, homojen ve kontrollü kıvama sahip bir peynir matrisi elde edilebilir.
Trisodyum Sitrat Dihidratın eksik kullanılması emülsifikasyonun yetersiz kalmasına neden olabilir. Gereğinden fazla kullanılması ise peynir yapısını aşırı yumuşatabilir, mineral dengesini değiştirebilir veya istenmeyen tuzlu-alkali bir tat oluşturabilir.
Uygun miktar belirlenirken şu parametreler birlikte incelenmelidir:
Kullanılan peynirin tipi ve olgunluk derecesi
Protein ve kalsiyum miktarı
Yağ/protein oranı
Toplam nem
Hedeflenen erime davranışı
Isıl işlem sıcaklığı ve süresi
Karıştırma ve kesme kuvveti
Diğer emülsifiye edici tuzların varlığı
İÇECEKLERDE SODYUM SİTRAT DİHİDRAT KULLANIMI
İçecek üretiminde Sodyum Sitrat Dihidrat, sitrik asitle birlikte çalışarak asitlik ve ekşilik profilinin daha hassas ayarlanmasını sağlar. Böylece meyve konsantresi, proses suyu veya aroma bileşiminden kaynaklanan parti farklılıklarının duyusal etkisi azaltılabilir.
Ürün özellikle şu uygulamalarda değerlendirilebilir:
Gazlı içecekler
Meyveli içecekler
Limonata ve aromalı içecekler
Sporcu içecekleri
Elektrolit içecekleri
Şurup konsantreleri
İçecek premiksleri
Toz içecekler
Sitrik asit doğrudan pH düşürür ve belirgin ekşilik verir. Trisodyum sitrat ise bu keskinliği tamponlayarak daha dengeli bir asit profili oluşturabilir. Bununla birlikte yüksek kullanım oranı içeceğin sodyum içeriğini ve tat dengesini etkileyebileceğinden laboratuvar denemesi yapılmalıdır.
ŞEKERLEME, REÇEL VE JÖLE UYGULAMALARI
Şekerleme, reçel, jöle ve meyve preparatlarında pH; pektin, jelatin ve diğer hidrokolloidlerin performansını doğrudan etkiler. Trisodyum Sitrat Dihidrat, ani asitlik değişimlerini sınırlandırarak prosesin daha kontrollü ilerlemesine yardımcı olabilir.
Sitratın kalsiyum iyonlarıyla etkileşimi bazı jel sistemlerinin sertliğini ve oluşum hızını değiştirebilir. Bu nedenle aynı kullanım miktarı her pektin veya hidrokolloid sisteminde aynı sonucu oluşturmaz; hedeflenen jel yapısına göre uygulama testi yapılmalıdır.
TRİSODYUM SİTRAT DİHİDRAT KORUYUCU MUDUR?
Trisodyum Sitrat Dihidrat tek başına geniş spektrumlu antimikrobiyal koruyucu olarak değerlendirilmemelidir. Tamponlama ve metal iyonlarını bağlama özellikleri ürün stabilitesine dolaylı katkı sağlayabilir, ancak mikroorganizma kontrolü için yeterliliği ayrıca kanıtlanmalıdır.
Bir gıdanın raf ömrü; nihai pH, su aktivitesi, ısıl işlem, hijyen, ambalaj, soğuk zincir ve varsa izin verilen koruyucu sisteminin birlikte oluşturduğu koşullara bağlıdır. Bu nedenle Trisodyum Sitrat Dihidrat kullanılması, mikrobiyolojik raf ömrü testlerinin yerini tutmaz.
DETERJAN VE TEMİZLİK ÜRÜNLERİNDE KULLANIMI
Trisodyum Sitrat Dihidrat; çamaşır deterjanı, bulaşık makinesi deterjanı, sıvı temizleyici ve sert yüzey temizleme ürünlerinde suda çözünebilen bir yardımcı builder olarak kullanılabilir. Temel görevi, sert suda bulunan kalsiyum ve magnezyum iyonlarının bir bölümünü bağlamaktır.
Sertlik iyonlarının kontrol edilmesi şu faydaları sağlayabilir:
Yüzey aktif maddelerin daha verimli çalışması
Sabun taşı ve mineral kalıntılarının azaltılması
Yıkanan yüzeylerde mat film oluşumunun sınırlandırılması
Kirlerin yeniden çökelmesinin azaltılmasına katkı
Deterjan performansının farklı su sertliklerinde daha tutarlı hâle gelmesi
Fosfat içermeyen veya fosfat seviyesi azaltılmış formüllerin desteklenmesi
Trisodyum sitrat fosfat alternatifi olarak kullanılabilir, fakat bire bir ikame oranı varsayılmamalıdır. Fosfatlar, zeolitler, karbonatlar, polikarboksilatlar ve organik şelatlayıcılar farklı mekanizmalarla çalışır; yeni formülün sert su, yıkama sıcaklığı, leke giderme, film oluşumu ve durulama performansı test edilmelidir.
BULAŞIK MAKİNESİ TABLETLERİ
Otomatik bulaşık makinesi tabletlerinde sitrat, kalsiyum ve magnezyum kontrolüne katkı sağlayarak cam, porselen ve metal yüzeylerde mineral film oluşumunu azaltmaya yardımcı olur. Bununla birlikte dihidrat formunun içerdiği kristal suyu, suya hassas tablet bileşenlerinin stabilitesi bakımından dikkate alınmalıdır.
Sodyum perkarbonat, aktivatörler, enzimler veya asidik bileşenler içeren tabletlerde nem dengesi kritikse anhidrat trisodyum sitrat daha uygun olabilir. Dihidrat ürün kullanılacaksa tablet sertliği, depolama stabilitesi ve çözünme süresi ambalaj sistemiyle birlikte test edilmelidir.
KOZMETİK VE KİŞİSEL BAKIM ÜRÜNLERİ
Trisodyum Sitrat Dihidrat; şampuan, duş jeli, sıvı sabun, krem, losyon, ağız bakım ürünü ve çeşitli su bazlı kozmetiklerde pH düzenleyici veya tampon sisteminin bir bileşeni olarak kullanılabilir.
Sitrik asitle birlikte kullanıldığında, ürünün hedef pH aralığında kalmasına yardımcı olur. Ayrıca eser miktardaki bazı metal iyonlarını bağlayarak renk, koku veya hassas bileşenler üzerindeki istenmeyen metal kaynaklı etkileri sınırlayabilir.
Kozmetik formülatörünün kontrol etmesi gereken başlıca noktalar şunlardır:
Bitmiş ürün pH’ı
Sitrik asit/sodyum sitrat oranı
Yüzey aktif madde sistemi
Polimer ve kıvam verici uyumluluğu
Koruyucu sistemin çalıştığı pH aralığı
Elektrolitlerin viskozite üzerindeki etkisi
Renk ve koku stabilitesi
Kozmetik mevzuatı ve ürün güvenlilik değerlendirmesi
Sodyum sitratın tamponlayıcı olması, koruyucu sistemin etkinliğini otomatik olarak garanti etmez. Koruyucu performansı bitmiş formülde challenge testi gibi uygun yöntemlerle doğrulanmalıdır.
FARMASÖTİK VE SAĞLIK UYGULAMALARI
Farmasötik kalitedeki Trisodyum Sitrat Dihidrat; tamponlayıcı, pH düzenleyici, elektrolit kaynağı veya yardımcı madde olarak kullanılabilir. Tablet, oral çözelti, yeniden hidrasyon ürünü ve farklı sağlık uygulamalarında gerekli kalite standardı ürünün kullanım şekline göre değişir.
Sitrat iyonu, kanın pıhtılaşma mekanizmasında görev alan iyonize kalsiyumu bağlayabilir. Bu özellik, kontrollü konsantrasyonlarda bazı kan alma, kan saklama ve ekstrakorporeal tedavi sistemlerinde kullanılmasının kimyasal temelini oluşturur.
Bu tür uygulamalar yalnızca uygun farmakope veya API sınıfı ürün, onaylanmış formülasyon, valide edilmiş proses ve ilgili sağlık mevzuatı kapsamında değerlendirilmelidir. Gıda sınıfı Trisodyum Sitrat Dihidrat, farmasötik veya parenteral kullanım için kendiliğinden uygun kabul edilemez.
TEKNİK VE ENDÜSTRİYEL UYGULAMALAR
Teknik sınıf Trisodyum Sitrat Dihidrat; metal iyonlarının kontrol edilmesi, pH tamponlama veya mineral çökelmesinin sınırlandırılması gereken su bazlı endüstriyel sistemlerde kullanılabilir.
Muhtemel uygulama alanları:
Endüstriyel temizlik ürünleri
Proses yıkama sistemleri
Metal yüzey temizleme formülleri
Laboratuvar tampon çözeltileri
Kalsiyum ve magnezyum çökelmesinden etkilenen prosesler
Su bazlı teknik formülasyonlar
Bazı su şartlandırma yardımcı sistemleri
Trisodyum sitratın uygunluğu yalnızca suda çözünmesine bakılarak belirlenmemelidir. Metal tipi, pH, sıcaklık, temas süresi ve toplam mineral yükü analiz edilmeden endüstriyel dozaj kararı verilmesi beklenen sonucu sağlamayabilir.
TRISODIUM CITRATE ANHYDROUS, MONOHYDRATE VE DIHYDRATE KARŞILAŞTIRMASI
Trisodium Citrate; pH tamponlama, asitlik düzenleme, metal iyonlarını bağlama ve emülsifikasyonu destekleme amacıyla kullanılan sitrik asidin tribazik sodyum tuzudur. Trisodium Citrate Anhydrous ve Trisodium Citrate Dihydrate yerleşik ticari formlar olmakla birlikte, “Trisodium Citrate Monohydrate” adı piyasada tutarsız kullanıldığı için yalnızca ürün adına bakılarak satın alma yapılmamalıdır.
TRISODIUM CITRATE ANHYDROUS NEDİR?
Trisodium Citrate Anhydrous, kristal suyu içermeyen susuz trisodyum sitrat formudur. CAS numarası 68-04-2, moleküler formülü C6H5Na3O7 ve molekül ağırlığı 258,07 g/mol’dür.
Susuz yapısı sayesinde kilogram başına daha yüksek aktif sitrat ve yaklaşık %26,73 teorik sodyum içerir. Trisodium Citrate Anhydrous; nem hassasiyeti bulunan toz içecekler, efervesan ürünler, farmasötik tabletler, deterjan tabletleri ve konsantre kuru karışımlar için avantaj sağlayabilir.
Anhydrous Trisodium Citrate formülasyona kristal suyu taşımaz. Bu özellik, suyla erken reaksiyona girebilen bileşenlerin bulunduğu kuru sistemlerde topaklanma, depolama kararsızlığı ve istenmeyen reaksiyon riskinin kontrol edilmesine yardımcı olur.
TRISODIUM CITRATE MONOHYDRATE NEDİR?
Trisodium Citrate Monohydrate adı, teorik olarak bir molekül kristal suyu içeren hidratlı trisodyum sitratı ifade eder. Bu yapı için moleküler formül C6H5Na3O7·H2O, teorik molekül ağırlığı 276,08 g/mol, kristal suyu oranı yaklaşık %6,52 ve sodyum içeriği yaklaşık %24,98 olarak hesaplanır.
Ancak “Trisodium Citrate Monohydrate”, gıda ve endüstriyel hammadde piyasasında anhydrous ve dihydrate kadar standartlaşmış bir ticari form değildir. Bazı kimyasal veri tabanları ve tedarikçi katalogları aynı veya benzer CAS numaralarını “trisodium citrate hydrate”, “monohydrate”, “pentahydrate” ya da “5.5-hydrate” gibi farklı tanımlarla ilişkilendirebilmektedir.
Bu nedenle monohydrate adıyla sunulan bir ürün satın alınırken aşağıdaki bilgiler mutlaka doğrulanmalıdır:
Tam moleküler formül
Gerçek hidratasyon derecesi
CAS numarası
Su veya kurutma kaybı
Molekül ağırlığı
Kuru madde üzerinden analiz
Uygunluk gösterilen farmakope veya gıda standardı
Partiye özel COA
Yalnızca “Trisodium Citrate Monohydrate” ticari adına dayanarak anhydrous veya dihydrate eşdeğer hesabı yapılması teknik açıdan güvenli değildir.
TRISODIUM CITRATE DIHYDRATE NEDİR?
Trisodium Citrate Dihydrate, kristal yapısında iki molekül su bulunan ve piyasada en yaygın kullanılan hidratlı trisodyum sitrat formudur. CAS numarası 6132-04-3, moleküler formülü C6H5Na3O7·2H2O ve molekül ağırlığı 294,10 g/mol’dür.
Trisodium Citrate Dihydrate yaklaşık %12,25 teorik kristal suyu ve %23,45 teorik sodyum içerir. Gıda, içecek, işlenmiş peynir, peynir sosu, şekerleme, reçel, jöle, deterjan, kozmetik ve çeşitli farmasötik uygulamalarda tamponlayıcı, asitlik düzenleyici, emülsifiye edici tuz ve sekestran olarak kullanılır.
Dihydrate formu suda kolay çözünür ve geleneksel sıvı proseslerde rahatlıkla kullanılabilir. Bununla birlikte içerdiği kristal suyu, suya hassas tablet ve toz formülasyonlarda hesaba katılmalıdır.
KİMYASAL KİMLİK KARŞILAŞTIRMASI
Trisodium Citrate Anhydrous
CAS numarası: 68-04-2
Formül: C6H5Na3O7
Molekül ağırlığı: 258,07 g/mol
Kristal suyu: Yok
Teorik sodyum içeriği: Yaklaşık %26,73
Temel avantajı: Düşük su içeriği ve kilogram başına daha yüksek aktif sitrat
Önerilen uygulamalar: Nem hassasiyetine sahip tozlar, tabletler, efervesan ürünler, deterjan tabletleri ve kuru premiksler
Trisodium Citrate Monohydrate
CAS numarası: Ürün ve veri kaynağına göre mutlaka doğrulanmalıdır
Teorik formül: C6H5Na3O7·H2O
Teorik molekül ağırlığı: 276,08 g/mol
Teorik kristal suyu: Yaklaşık %6,52
Teorik sodyum içeriği: Yaklaşık %24,98
Temel sorun: Ticari adlandırma ve CAS kayıtları arasında tutarsızlık bulunabilmesi
Satın alma şartı: TDS, COA, moleküler formül ve kurutma kaybı doğrulanmadan kullanılmamalıdır
Trisodium Citrate Dihydrate
CAS numarası: 6132-04-3
Formül: C6H5Na3O7·2H2O
Molekül ağırlığı: 294,10 g/mol
Teorik kristal suyu: Yaklaşık %12,25
Teorik sodyum içeriği: Yaklaşık %23,45
Temel avantajı: Yaygın bulunabilirlik, standartlaşmış kalite seçenekleri ve geleneksel proseslere uygunluk
Önerilen uygulamalar: Gıda, içecek, işlenmiş peynir, sıvı prosesler, kozmetik, deterjan ve farmasötik formülasyonlar
ANHYDROUS VE DIHYDRATE ARASINDAKİ TEMEL FARK NEDİR?
Trisodium Citrate Anhydrous ile Trisodium Citrate Dihydrate arasındaki temel fark kristal suyu miktarıdır. Anhydrous form kristal suyu içermezken dihydrate formun kristal yapısında iki su molekülü bulunur.
Bu fark, ürünlerin kilogram başına sağladığı aktif sitrat miktarını değiştirir. Aynı ağırlıkta kullanılan Trisodium Citrate Anhydrous, dihydrate forma göre daha fazla sitrat iyonu ve sodyum sağlar.
EŞDEĞER MİKTAR HESABI
Aynı molar miktarda sitrat kullanmak için teorik dönüşüm aşağıdaki gibi yapılır:
Gerekli Trisodium Citrate Dihydrate miktarı = Trisodium Citrate Anhydrous miktarı x 1,1396
Trisodium Citrate Anhydrous eşdeğeri = Trisodium Citrate Dihydrate miktarı x 0,8775
Örnek:
100 kg Trisodium Citrate Anhydrous yerine aynı teorik sitrat miktarını sağlamak için yaklaşık 113,96 kg Trisodium Citrate Dihydrate gerekir.
100 kg Trisodium Citrate Dihydrate yaklaşık 87,75 kg Trisodium Citrate Anhydrous eşdeğeridir.
Bu değerler teorik molekül ağırlıklarına göre hesaplanmıştır. Üretim reçetesinde partinin gerçek analiz değeri ve su miktarı COA üzerinden hesaba katılmalıdır.
HANGİ TRISODIUM CITRATE FORMU SEÇİLMELİDİR?
Trisodium Citrate Anhydrous şu durumlarda tercih edilebilir:
Formülasyon nem hassasiyetine sahipse
Kuru karışımın su içeriği düşük tutulacaksa
Efervesan bileşenlerin erken reaksiyonu önlenecekse
Tablet stabilitesi önemliyse
Kilogram başına daha yüksek aktif sitrat isteniyorsa
Konsantre deterjan veya içecek premiksi üretilecekse
Trisodium Citrate Dihydrate şu durumlarda tercih edilebilir:
Üretim reçetesi dihydrate bazında kurulmuşsa
Kristal suyu proseste sorun oluşturmuyorsa
İşlenmiş peynir veya sıvı gıda üretilecekse
Standart gıda, içecek veya kozmetik prosesi uygulanıyorsa
Belirli tane büyüklüğünde kristal veya granül ürün aranıyorsa
Ph. Eur., USP, FCC veya E331(iii) uyumlu yaygın bir kalite gerekiyorsa
Trisodium Citrate Monohydrate şu durumlarda değerlendirilebilir:
Üretici gerçek hidratasyon derecesini analitik olarak doğruluyorsa
Ürün spesifikasyonunda moleküler formül açıkça belirtiliyorsa
Su içeriği ve kuru madde analizi COA üzerinde bulunuyorsa
Formülasyon özellikle bu hidrat formuna göre geliştirilmişse
Kullanılacak ürünün mevzuat ve farmakope uygunluğu teyit edilmişse
GIDA UYGULAMALARINDA HANGİ FORM DAHA UYGUNDUR?
Trisodium Citrate Dihydrate, içecek, işlenmiş peynir, peynir sosu, şekerleme ve diğer gıda uygulamalarında en yaygın kullanılan ticari formdur. Asitliği düzenler, sitrik asitle tampon sistemi oluşturur ve kalsiyum gibi çok değerli metal iyonlarının kontrol edilmesine yardımcı olur.
Trisodium Citrate Anhydrous ise instant içecek, kuru gıda premiksi ve efervesan ürün gibi nem miktarının kritik olduğu uygulamalarda avantaj sağlar. İki form arasında seçim yapılırken çözünürlükten çok su içeriği, aktif eşdeğer, tane boyutu ve proses hassasiyeti değerlendirilmelidir.
İŞLENMİŞ PEYNİRDE HANGİ FORM KULLANILMALIDIR?
Trisodium Citrate Dihydrate, işlenmiş peynir ve peynir soslarında yaygın bir emülsifiye edici tuzdur. Sitrat iyonu kazein yapısındaki kalsiyumla etkileşerek proteinlerin hidrasyonunu ve dağılmasını destekler; böylece yağ ayrılması azaltılabilir ve daha homojen bir peynir dokusu oluşturulabilir.
Anhydrous form da aktif eşdeğeri yeniden hesaplanarak kullanılabilir. Ancak mevcut reçete dihydrate üzerinden geliştirilmişse aynı kilogram miktarında anhydrous kullanılması sitrat ve sodyum seviyesini yükselteceğinden ürün dokusu, tat ve pH değişebilir.
DETERJAN VE TABLET UYGULAMALARINDA HANGİ FORM DAHA İYİDİR?
Trisodium Citrate Anhydrous, nem hassasiyetine sahip bulaşık makinesi tabletleri, toz deterjanlar ve konsantre katı temizleyiciler için genellikle daha uygun bir seçenektir. Kristal suyu taşımaması, özellikle perkarbonat, enzim veya asidik bileşen içeren kuru sistemlerde depolama stabilitesine katkı sağlayabilir.
Trisodium Citrate Dihydrate ise kristal suyunun problem oluşturmadığı deterjanlarda, granül sistemlerde ve sıvı temizleyici üretiminde kullanılabilir. Nihai seçim; tablet sertliği, dağılma süresi, topaklanma, su sertliği ve temizlik performansı testleriyle yapılmalıdır.
ANHYDROUS, MONOHYDRATE VE DIHYDRATE AYNI İŞLEVİ Mİ GÖRÜR?
Üç form da çözündüğünde esas olarak sodyum ve sitrat iyonları sağlar. Bu nedenle temel tamponlama, metal iyonlarını bağlama ve pH düzenleme mekanizmaları benzerdir.
Fakat aynı ağırlıkta kullanıldıklarında sağladıkları sitrat miktarı aynı değildir. Kristal suyu arttıkça kilogram başına aktif trisodyum sitrat ve sodyum miktarı azalır; bu nedenle hidrat formları arasında geçiş yapılırken reçete yeniden hesaplanmalıdır.
TEKNİK SATIN ALMACI İÇİN SONUÇ
Standart ve güvenilir ticari tedarik açısından temel karşılaştırma Trisodium Citrate Anhydrous ile Trisodium Citrate Dihydrate arasında yapılmalıdır. “Trisodium Citrate Monohydrate” adıyla sunulan ürünlerde ise hidratasyon derecesi ve CAS numarası farklı kaynaklarda tutarsız tanımlanabildiğinden ürün kimliği belge üzerinden doğrulanmalıdır.
Nem hassasiyeti ve yüksek aktif madde konsantrasyonu öncelikliyse Trisodium Citrate Anhydrous; yaygın gıda, içecek, peynir ve sıvı proses uygulamaları hedefleniyorsa Trisodium Citrate Dihydrate öne çıkar. Doğru seçim, yalnızca ürün fiyatına değil aktif eşdeğer maliyetine, su içeriğine, tane büyüklüğüne, uygulama testlerine ve gerekli kalite belgelerine göre yapılmalıdır.
ATAMAN KİMYA TRISODIUM CITRATE TEDARİKİ
Ataman Kimya, Trisodium Citrate Anhydrous ve Trisodium Citrate Dihydrate taleplerinde uygulamaya uygun kalite sınıfının değerlendirilmesine destek verir. Teklif talebinde ürün formu, CAS numarası, kullanım alanı, ihtiyaç duyulan gıda veya farmakope standardı, ambalaj tercihi ve yıllık tüketim miktarının belirtilmesi doğru ürün seçimini kolaylaştırır.
Trisodium Citrate Monohydrate talebinde ise ürün adı tek başına yeterli kabul edilmemeli; moleküler formül, hidratasyon derecesi, CAS numarası, TDS ve partiye özel COA satın alma öncesinde birlikte incelenmelidir.
TRİSODYUM SİTRAT DİHİDRAT VE SİTRİK ASİT KARŞILAŞTIRMASI
Sitrik asit, formülün pH’ını düşürmek ve belirgin ekşilik kazandırmak için kullanılan üç protonlu organik bir asittir. Trisodyum Sitrat Dihidrat ise bu asidin tamamen nötralize edilmiş tuzudur ve daha çok tamponlama, mineral iyonlarını bağlama ve aşırı asitliği dengeleme amacı taşır.
Bu iki ürün rakip değil, çoğu uygulamada birbirini tamamlayan bileşenlerdir. Hedef pH ve tat profili, sitrik asit ile trisodyum sitrat arasındaki oran değiştirilerek ayarlanabilir.
TRİSODYUM SİTRAT VE EDTA ARASINDAKİ FARK
EDTA birçok metal iyonuyla sitrata kıyasla daha güçlü kompleksler oluşturur ve güçlü şelatlama gereken sistemlerde düşük miktarlarda etkili olabilir. Trisodyum sitrat ise gıda uygulamalarına uygun sınıflarının bulunması, tamponlama işlevi ve biyolojik parçalanabilirlik avantajıyla farklı bir çözüm sunar.
Teknik olarak zayıf bir şelatlayıcının güçlü bir şelatlayıcıyla bire bir değiştirilmesi doğru değildir. Metal tipi, formül pH’ı ve gerekli kompleks kararlılığı dikkate alınarak karşılaştırmalı performans testi yapılmalıdır.
TRİSODYUM SİTRAT VE SODYUM GLUKONAT KARŞILAŞTIRMASI
Sodyum glukonat, özellikle alkali teknik temizlik ve beton katkısı gibi endüstriyel uygulamalarda güçlü metal iyonu kontrolü ve proses etkisi nedeniyle tercih edilir. Trisodyum Sitrat Dihidrat ise tamponlama, gıda uyumluluğu ve emülsifiye edici tuz işlevinin aynı hammaddede arandığı formüllerde öne çıkar.
İki molekül arasındaki seçim yalnızca fiyat karşılaştırmasıyla yapılmamalıdır. Çalışma pH’ı, metal iyonu türü, biyolojik parçalanabilirlik hedefi ve son ürünün mevzuat sınıfı kararı belirlemelidir.
TRİSODYUM SİTRAT VE TRİPOTASYUM SİTRAT KARŞILAŞTIRMASI
Tripotasyum sitrat benzer sitrat işlevleri sağlarken formüle sodyum yerine potasyum kazandırır. Düşük sodyum hedeflenen ürünlerde veya potasyum katkısının istendiği beslenme formüllerinde tercih edilebilir.
Trisodyum Sitrat Dihidrat ise sodyumun teknik veya duyusal açıdan sorun oluşturmadığı, prosesin hâlihazırda sodyum sitrat kimyasına göre tasarlandığı uygulamalarda daha yerleşik bir seçenektir.
KALİTE SINIFI NASIL SEÇİLMELİDİR?
Gıda sınıfı Trisodyum Sitrat Dihidrat:
Gıda ve içeceklerde kullanılacak ürünün E331(iii), FCC veya hedef pazarın ilgili gıda katkı maddesi kriterlerini karşılaması gerekir. Analiz, kurutma kaybı, oksalat ve elementel safsızlık limitleri kontrol edilmelidir.
Farmasötik kalite:
USP, Ph. Eur., BP veya başka bir farmakopeye uygunluk isteniyorsa güncel monograf, ürün spesifikasyonu ve üretici beyanı incelenmelidir. Gerekli durumlarda üretim yeri ve düzenleyici dosyalar ayrıca değerlendirilir.
Teknik kalite:
Deterjan, temizlik ve endüstriyel proseslere yönelik ekonomik seçenektir. Gıda veya farmakope uygunluğu gerekmese bile saflık, pH, çözünmeyen madde, tane boyutu ve proses performansı kontrol edilmelidir.
Reaktif veya laboratuvar kalitesi:
Analiz, tampon çözeltisi ve laboratuvar uygulamalarında kullanılacak üründür. Reaktif saflığı, bir hammaddenin gıda veya farmasötik kullanım için onaylı olduğu anlamına gelmez.
SATIN ALMADA KONTROL EDİLMESİ GEREKEN PARAMETRELER
Ürün adı ve hidrat formu
CAS 6132-04-3 doğrulaması
E331(iii) uygunluğu
EC / EINECS 200-675-3 bilgisi
Kuru madde üzerinden analiz
Su veya kurutma kaybı
Sulu çözelti pH’ı ve kullanılan test konsantrasyonu
Oksalat limiti
Kurşun ve diğer elementel safsızlıklar
Klorür ve sülfat değerleri
Suda çözünmeyen madde
Tane büyüklüğü dağılımı
Dökme yoğunluğu
Toz veya granül form
Mikrobiyolojik kriterler
Üretim yeri ve menşe
Ambalaj tipi
Raf ömrü veya yeniden test süresi
Talep edilen gıda veya farmakope standardı
Satın almacı, internet üzerinde bulunan genel özellikleri doğrudan ürün spesifikasyonu olarak kullanmamalıdır. Ticari anlaşmaya esas limitler üreticinin onaylı spesifikasyonundan, parti uygunluğu ise ilgili COA’dan doğrulanmalıdır.
TALEP EDİLEBİLECEK BELGELER
Teknik Bilgi Formu – TDS
Güvenlik Bilgi Formu – SDS
Partiye özel Analiz Sertifikası – COA
Ürün spesifikasyonu
E331(iii) uygunluk beyanı
FCC uygunluk beyanı
USP, Ph. Eur. veya BP uygunluk belgesi
REACH bilgisi
Menşe belgesi veya menşe beyanı
Alerjen beyanı
GDO beyanı
BSE/TSE beyanı
Elementel safsızlık veya ağır metal verileri
Mikrobiyolojik spesifikasyon
Helal belgesi
Koşer belgesi
Vegan/vejetaryen beyanı
Raf ömrü veya yeniden test beyanı
Ambalaj uygunluk bilgileri
Belge talepleri üretici, üretim yeri ve ürün kodu bazında yapılmalıdır. Farklı bir üreticiye ait sertifikalar başka kaynaktan temin edilen Trisodyum Sitrat Dihidratı temsil etmek için kullanılamaz.
DEPOLAMA VE ELLEÇLEME
Trisodyum Sitrat Dihidrat orijinal ve sıkıca kapatılmış ambalajında; kuru, temiz ve iyi havalandırılan bir ortamda saklanmalıdır. Ambalaj açıldıktan sonra nem, yabancı madde ve çapraz kontaminasyon riskine karşı yeniden kapatılmalıdır.
Nem alımı özellikle kuru karışımlarda akış bozukluğu, topaklanma ve dozajlama düzensizliği oluşturabilir. Transfer sırasında gereksiz toz oluşumu sınırlandırılmalı; kişisel koruyucu ekipman, havalandırma ve iş hijyeni tedbirleri güncel SDS ile iş yeri risk değerlendirmesine göre belirlenmelidir.
Kesin raf ömrü için genel bir süre verilmemelidir. Üreticinin TDS’sinde, ambalaj etiketinde veya raf ömrü beyanında yer alan koşullar esas alınmalıdır.
FORMÜLASYON UYARILARI
Sıvı sistemlerde Trisodyum Sitrat Dihidrat yeterli karıştırma altında tamamen çözündürüldükten sonra son pH ayarı yapılmalıdır.
pH ölçümü, çözeltinin homojenliği ve sıcaklığı dengelendikten sonra gerçekleştirilmelidir.
Kuru karışımlarda farklı tane büyüklükleri ayrışma ve homojen olmayan dozajlama riski oluşturabilir.
Peynir uygulamalarında sitrat seviyesi; protein, kalsiyum, yağ, nem, sıcaklık ve kesme kuvvetiyle birlikte optimize edilmelidir.
Deterjanlarda gerçek su sertliğiyle performans testi yapılmalıdır.
Tabletlerde kristal suyunun stabilite ve çözünme süresi üzerindeki etkisi incelenmelidir.
Koruyucu sistem içeren ürünlerde nihai pH ve mikrobiyolojik yeterlilik bitmiş formülde doğrulanmalıdır.
Önerilen kullanım miktarları yalnızca başlangıç noktasıdır; pilot üretim, stabilite çalışması ve ürün performans testi yerine geçmez.
SIK SORULAN SORULAR
Trisodyum Sitrat Dihidratın CAS numarası nedir?
Trisodyum Sitrat Dihidratın CAS numarası 6132-04-3’tür. CAS 68-04-2 ise kristal suyu bulunmayan Trisodyum Sitrat Anhidratı ifade eder.
Trisodyum Sitrat Dihidratın E kodu nedir?
Doğru gıda katkı maddesi kodu E331(iii)’tür. E330 sitrik aside aittir; Trisodyum Sitrat Dihidrat için E330 yazılması kimyasal ve mevzuatsal açıdan doğru değildir.
Sodyum Sitrat ile Trisodyum Sitrat aynı ürün müdür?
Ticari kullanımda sodyum sitrat adı çoğunlukla trisodyum sitratı ifade eder. Ancak monosodyum ve disodyum sitrat da bulunduğundan teklif ve siparişlerde tam ürün adı yazılmalıdır.
Trisodyum Sitrat Dihidrat asidik midir?
Sitrik asidin tamamen nötralize edilmiş sodyum tuzudur ve sulu çözeltisi genellikle hafif alkali karakter gösterir. Sitrik asitle birlikte kullanıldığında sitrat tampon sistemi oluşturur.
Trisodyum Sitrat Dihidrat gıdada neden kullanılır?
Asitliği düzenlemek, pH değişimlerini sınırlamak, metal iyonlarını bağlamak ve işlenmiş peynir gibi ürünlerde emülsifiye edici tuz işlevi sağlamak için kullanılır.
Trisodyum Sitrat Dihidrat deterjanda ne işe yarar?
Sert sudaki kalsiyum ve magnezyum iyonlarını bağlayarak yüzey aktif maddelerin çalışmasını destekler ve mineral kalıntılarının azaltılmasına yardımcı olur.
Dihidrat yerine anhidrat kullanılabilir mi?
Formül yeniden hesaplanır ve proses uygunluğu doğrulanırsa kullanılabilir. Ancak iki form farklı molekül ağırlığına ve su içeriğine sahip olduğundan eşit kilogramla doğrudan değiştirilemez.
Trisodyum Sitrat Dihidrat koruyucu mudur?
Tek başına güvenilir bir antimikrobiyal koruyucu değildir. pH ve metal iyonu kontrolü yoluyla stabilite sistemine katkı sağlayabilir, fakat mikrobiyolojik koruma ayrıca doğrulanmalıdır.
TRİSODYUM SİTRAT DİHİDRAT TEDARİKÇİSİ ATAMAN KİMYA
Trisodyum Sitrat Dihidrat satın alırken yalnızca kilogram fiyatının karşılaştırılması yeterli değildir. Ürünün CAS numarası, E331(iii) uygunluğu, saflık standardı, su içeriği, tane boyutu, oksalat ve elementel safsızlık limitleri ile beraber sunulan belgeler toplam tedarik kalitesini belirler.
Ataman Kimya; gıda, içecek, işlenmiş peynir, deterjan, kişisel bakım, farmasötik ve teknik uygulamalar için Trisodyum Sitrat Dihidrat taleplerinin değerlendirilmesine destek verir. Teklif talebinde uygulama alanının, istenen kalite sınıfının, yıllık tüketimin, ambalaj tercihinin ve hedef ülkenin belirtilmesi, doğru ürün ile dokümantasyon paketinin seçilmesini kolaylaştırır.
